Святлана Аляксандраўна Алексіевіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Святлана Алексіевіч
Swetlana Alexijewitsch 2013 cropped.jpg
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні:

Святлана Аляксандраўна Алексіевіч

Дата нараджэння:

31 мая 1948(1948-05-31)[1][2][…] (70 гадоў)

Месца нараджэння:

Станіслаў, УССР[1][2][3]

Грамадзянства:

Сцяг СССР СССР
Сцяг Беларусі Беларусь

Альма-матар:

Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт[1][4][…]

Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці:

пісьменніца, журналіст

Кірунак:

рэалізм

Жанр:

аповесць

Мова твораў:

руская

Прэміі:

Прэмія Ленінскага камсамола — 1986 Нобелеўская прэмія — 2015

Узнагароды:
alexievich.info
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку

Святлана Аляксандраўна Алексіе́віч (31 мая 1948, Станіславаў, цяпер Івана-Франкоўск, Украіна) — беларуская журналістка, пісьменніца.[5] Піша на рускай мове. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2015)[6] «за шматгалосую творчасць — помнік пакутам і мужнасці ў наш час».

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзілася ў сям’і ваеннаслужачага (бацька — беларус, маці — украінка). У 1950-м годзе бацька дэмабілізаваўся, і сям’я пераехала ў Мазыр[7]. Сям’я перыядычна пераязджала разам з новымі месцамі працы бацькі, у 1961 годзе Алексіевічы пераехалі ў Петрыкаў. Святлана скончыла Капаткевіцкую сярэднюю школу Петрыкаўскага раёна (1965), працавала выхавальніцай Асавецкай школы-інтэрната, затым настаўніцай гісторыі і нямецкай мовы Белажэвіцкай сямігадовай школы Мазырскага раёна. У 1966 годзе працавала ў раённай газеце «Прыпяцкая праўда» (Нароўля). Скончыла аддзяленне журналістыкі БДУ (1972). Накіравана ў раённую газету «Маяк камунізму» (Бяроза). У 1973—76 гадах працавала ў рэспубліканскай «Сельской газете», у 1976—84 — загадчык аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса «Нёман». Член СП СССР (з 1983). Была членам КПСС. Сябра Беларускага ПЭН-цэнтра (з 1989 по 2017).

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Дэбютавала ў 1966 годзе ў петрыкаўскай раённай газеце «За новыя рубяжы» вершам «Октябрь». У пачатку 1970-х гадоў актыўна рэцэнзавала літаратурныя творы беларускіх пісьменнікаў Юркі Голуба, Вольгі Іпатавай, Ніны Мацяш і інш. у рэспубліканскай прэсе[8]. У час навучання на журналісцкім факультэце БДУ разам з аднагрупнікамі выпускала літаратурны бюлетэнь. У сярэдзіне 1970-х гадоў падрыхтавала да выдання кнігу «Я з’ехаў з вёскі» («Я уехал из деревни» — маналогі былых вяскоўцаў; кніга не была надрукавана)[9].

Творы Алексіевіч грунтуюцца на сотнях інтэрв’ю з ўдзельнікамі важкіх і балючых падзей, што былі перажыты савецкімі людзьмі ў ХХ стагоддзі. Па словах пісьменніцы, яна працуе ў вобласці дакументальнага рэпартажу[10] а таксама ў жанры «гісторыі пачуццяў» [11]. Даследчыкі адносяць яе кнігі да дакументальнай прозы, раманаў-араторый, раманаў-сведчанняў, калектыўных сведчанняў, эпічнага хору, дакументальных маналогаў, літаратурнай журналістыкі [12][13] [14]. Таксама ёсць думка, што Алексіевіч стварыла новы літаратурны жанр.

Першая кніга Святланы Алексіевіч «У вайны не жаночы твар» («У войны — не женское лицо», 1985) грунтуецца на размовах з сотнямі савецкіх жанчын, што бралі ўдзел у Вялікай айчыннай вайне. Яна прадстаўляе калектыўны жаночы досвед вайны. У наступнай кнізе «Апошнія сведкі» («Последние свидетели», 1985) выкарыстоўваюцца ўспаміны дзяцей, якім падчас вайны было ад шасці да дванаццаці гадоў. Кніга сведчыць пра «немагчымасць перажыць успамін пра траўму» [15]. У 1990 годзе былі апублікаваныя «Цынкавыя хлопчыкі» («Цинковые мальчики», часопіс «Дружба народов», 1990), названыя так таму, што целы забітых ў Афганістане салдат прывозілі на радзіму ў цынкавых трунах. Паводле кнігі «У войны — не женское лицо» напісала п’есу (пастаўлена ў многіх тэатрах Беларусі і за мяжой) і сцэнарыі аднайменнага цыкла дакументальных фільмаў (1983, адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР у 1985 г. і «Сярэбраным голубам» на міжнародным кінафестывалі ў Лейпцыгу), дакументальных стужак «Бацькоўскі дом», «Партрэт з вяргіняй», «Гэтыя незразумелыя старыя людзі» і інш. Аўтар п’есы «Марутка» (пастаўлена ў 1988). У перыядычным друку С. Алексіевіч выступала з нарысамі і нататкамі; так, у 1992 годзе апублікавала наказ новай мінскай газеце «Авив»[16].

У 1993 выйшла кніга «Зачараваныя смерцю» — апавяданне пра самазабойцаў, якія скончылі ці спрабавалі скончыць з сабой, не вытрымаўшы паражэння камуністычных ідэй у СССР. У 1997 годзе С. Алексіевіч апублікавала дакументальную аповесць «Чарнобыльская малітва», што была напісана на паставе успамінаў ліквідатараў Чарнобыльскай катастрофы, родных пажарных, што памерлі ад прамянёвай хваробы, а таксама перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны. Кніга мае падзагаловак «хроніка будучыні» і апавядае пра адначасовае разгортванне дзвюх катастроф: тэхнагеннай і сацыяльнай, калі «зышоў пад ваду велізарны сацыялістычны мацярык» [17].

Кніга Святланы Алексіевіч «Час second-hand (Канец чырвонага чалавека)» (2013) закранае маштабныя гістарычныя тэмы: Вялікую Айчынную вайну, Афганістан, Чарнобыль, час «перабудовы» і развал «чырвонай імперыі». У творы даследуецца феномен мыслення савецкага чалавека, феномен сацыялізму і выкладаецца аўтарская канцэпцыя найноўшага часу, які пісьменніца называе «часам сэканд-хэнд». Пункцірна асвятляюцца падзеі, звязаныя з масавым мітынгам 19 снежня 2010 года ў Мінску.

Кнігі Светланы Алексіевіч складаюць цыкл, які аўтарка заве «хронікай вялікай Утопіі» і «гісторыяй чырвонага чалавека»[18]. Творы Алексіевіч можна разглядаць як «маральную філасофію, спробу абмяркавання этычных пытанняў і пошуку сэнсу перанесеных пакут савецкім, а таксама пост-савецкім чалавекам, які апынуўся ва ўмовах велізарнага сацыяльнага зруху» [19].

Сярод моў, на якія былі перакладзены творы Святланы Алексіевіч, — беларуская, англійская, шведская, нямецкая, грузінская, нарвежская, кітайская і іншыя. У 2018 годзе ў беларускім перакладзе апублікаваныя разам пяць кніг, аб’яднаных у цыкл «Галасы утопіі». Гэта кнігі «У вайны не жаночы твар» (пераклад Валянціна Акудовіча), «Апошнія сведкі. Сіла дзіцячага голасу» (пераклад Барыса Пятровіча), «Цынкавыя хлопчыкі» (пераклад Андрэя Хадановіча), «Чарнабыльская малітва. Хроніка будучыні» (пераклад Уладзіміра Арлова), «Час сэканд-хэнд» (пераклад Сяргея Дубаўца).

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны». Лаўрэат літаратурных прэмій СП СССР імя М. Астроўскага (1984), імя К. Федзіна (1985) і прэміі Ленінскага камсамола (1986) за кнігі «У войны — не женское лицо» і «Последние свидетели». Лаўрэат прэміі Курта Тухольскага (1996), прэміі «Трыумф» (Расія, 1997), Ляйпцыгскай кніжнай прэміі (1999), прэміі Гердэра (1999), прэміі Рэмарка (2001), Нацыянальнай прэміі крытыкі (ЗША, 2006). У 2011 годзе атрымала ў Польшчы прэмію імя Рышарда Капусцінскага[20] і прэмію Цэнтральнай і Усходняй Еўропы «Ангелус». У 2013 годзе стала лаўрэатам Міжнароднай прэміі міру нямецкіх кнігагандляроў, цырымонія ўзнагароджання адбылася 13 кастрычніка ў рамках Франкфурцкага кніжнага кірмаша[21]. Афіцэр Ордэна мастацтваў і літаратуры Францыі (2014)[22].

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Сваімі настаўнікамі Святлана Алексіевіч называе Алеся Адамовіча і Васіля Быкава[23].

Яна лічыць, што «таталітарызм разбэшчвае і ка́та, і ахвяру», і мы жывём у гэты траўміраваны перыяд[24]. Хацела б, каб Беларусь была падобная да скандынаўскіх краін, або прынамсі да Прыбалтыкі[25]. Паводле Святланы Алексіевіч, краіны-суседзі Беларусі: Літва, Польшча і Украіна — могуць быць прыкладам развіцця для Беларусі. Яна заўважыла, што беларуская культура саступае польскай, аднак усё часцей прадстаўніком беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці бывае беларуска-польскі інтэлігент у стылі Аляксандра Мілінкевіча, а не старшыня калгасу або савецкі чыноўнік, як бывала раней[26].

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

Беларускі паэт Уладзімір Някляеў заўважыў:[27]

"

Калі ўся руская літаратура выйшла, як сцвярджаў Дастаеўскі, з «Шыняля» Гогаля, то ўся творчасць Алексіевіч — з дакументальнай кнігі Алеся Адамовіча, Янкі Брыля і Уладзіміра Калесніка «Я з вогненнай вёскі». Адамовіч — яе літаратурны хросны. Яе кнігі — развіццё асноўнай тэмы беларускай літаратуры, яны знаходзяцца ў кантэксце гэтай літаратуры і ёй належаць.
Сённяшняя заслуга Алексіевіч у тым, што яна здзяйсняе прарыў беларускай літаратуры ў літаратуру еўрапейскую.

"

Міністэрства замежных спраў Беларусі вітала рашэнне Нобелеўскага камітэта аб прысуджэнні прэміі па літаратуры за 2015 год Святлане Алексіевіч. У адмысловым каментарыі яно згадала, што гэта першая прэмія, атрыманая грамадзянінам суверэннай Беларусі, увойдзе ў гісторыю станаўлення беларускай нацыі, грамадства і дзяржавы[28]. Аляксандр Лукашэнка ў сваім віншаванні з прысуджэннем Нобелеўскай прэміі адзначыў, што творчасць Святланы Алексіевіч не пакінула абыякавымі не толькі беларусаў, але і чытачоў у многіх краінах свету[29]. Пры гэтым дзяржаўныя выдавецтвы Беларусі не друкавалі Алексіевіч з 1993 года[30].

Некаторая частка расійскай і беларускай інтэлігенцыі лічыць прысуджэнне Нобелеўскай прэміі Алексіевіч палітычнай акцыяй[31][32][33][34].

Трактоўку Святланай Алексіевіч узброенага канфлікту ва Украіне, у прыватнасці, у Данецкай вобласці, у 2015 годзе рэзка крытыкавалі некаторыя расійскія[35] і заходнееўрапейскія інтэлектуалы, напрыклад, пісьменніца Элен Рышар-Фаўр[36].

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • Апошнія сведкі / Святлана Алексіевіч: кніга недзіцячых расказаў. — Мінск: Юнацтва, 1985. — 188, [1] с.
  • У вайны не жаночае аблічча: дак. аповесць / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Маст. літ., 1991. — 272 с.
  • Зачараваныя смерцю: Пер. з рус. М. С. Гіля / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Беларусь, 1993. — 128 с.
  • Чарнобыльская малітва: Хроніка прышласці: Дак. аповесць / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Рэсп. грамад. аб’яднанне «Літ.-маст. фонд „Гронка“», 1999. — 222, [1] с.
  • Час сэканд-хэнд (Канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч. Перакл. з руск. Ц. Чарнякевіч, В. Стралко. — Мн.: Логвінаў, 2014. — 384 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; выпуск 46). — ISBN 978-985-562-096-0.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Кто есть кто в Республике БеларусьBiałystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000. — С. 14. — 313 с. — ISBN 978-83-913780-0-7
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — АршынМн.: 1996. — С. 243. — 552 с. — ISBN 978-985-11-0036-7
  3. 3,0 3,1 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Том 1Мн.: (untranslated), 1993. — С. 100. — ISBN 978-5-85700-074-8
  4. 4,0 4,1 Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт — 2006. — С. 249. — 258 с. — ISBN 978-83-89406-77-4
  5. БЭ. Т. 1.
  6. The Nobel Prize in Literature 2015. Svetlana Alexievich(англ.) 
  7. nn.by
  8. http://www.svaboda.org/content/article/27420912.html
  9. http://studlive.by/university/malo-kto-znaet-chto-aleksievich-pozhertvovala-biblioteke-zhurfaka-1000-dollarov.html
  10. nn.by
  11. «Что же такое наша память?» Беседа Альмиры Усмановой со Светланой Алексиевич // Беларусь в мире, № 3 (10). 1998.
  12. Ришина, Ирина. «Чернобыльская молитва’. Мне кажется, я записываю будущее …» // Литературная газета. — 1996. — 24 апреля.
  13. Scribner, Doris. Recreation of Chernobyl Trauma in Svetlana Alexivich’s «Chernobyl’skaya molitva.» A Thesis Presented to the Faculty of the Graduate School at the University of Missouri-Columbia. — 2008.
  14. Бек, Татьяна Светлана Алексиевич. Моя единственная жизнь // Вопросы литературы. — 1996.
  15. Ушакин, Сергей. Осколки военной памяти: «Все, что осталось от такого ужаса?» // Новое литературное обозрение (НЛО). — 2008. — № 93.
  16. http://belisrael.info/?p=5523
  17. Алесиевич, Светлана. В поисках вечного человека.
  18. Алексиевич, Светлана. В поисках вечного человека.
  19. Гапова, Елена. Страдание и поиск смысла: «моральные революции» Светланы Алексиевич // Неприкосновенный запас. — 2015. — № 99.
  20. http://wyborcza.pl/1,75475,9595562,Nagroda_Kapuscinskiego_dla_Aleksijewicz_i_Czecha.html
  21. Алексіевіч уручылі прэмію міру нямецкіх кнігагандляроў
  22. http://nn.by/?c=ar&i=137515
  23. nn.by
  24. nn.by
  25. nn.by
  26. пад рэд. Валера Булгакава Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт — Варшава: Выдавецтва ARCHE, 2006. — С. 68-69, 124-125, 194. — 258 с. — ISBN 83-89406-77-2.
  27. Някляеў: Шанцы Беларусі на Нобелеўскую прэмію як ніколі высокія
  28. mfa.gov.by
  29. president.gov.by
  30. nn.by
  31. Олег Пухнавцев. Литератор нужного калибра // Литературная газета. — М.: 2015. — № 40(6528).
  32. Дмитрий Чёрный. Премия «Чёрного города» // Литературная Россия. — М.: 2015. — № 36.
  33. Европейские интеллектуалы уровня "нобелевки"?. ЛитКритика. By.
  34. http://politconservatism.ru/experiences/nobelevskiy-pozer/
  35. http://www.4pera.ru/news/kolumnistika/nobelevskaya_lektsiya_aleksievich_kak_unylaya_rusofobiya/
  36. http://voix.blog.tdg.ch/archive/2015/10/10/lettre-ouverte.html

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]