Святлана Аляксандраўна Алексіевіч

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Святлана Алексіевіч
Swetlana Alexijewitsch 2013 cropped.jpg
Асабістыя звесткі
Імя пры нараджэнні:

Святлана Аляксандраўна Алексіевіч

Дата нараджэння:

31 мая 1948(1948-05-31) (69 гадоў)

Месца нараджэння:

Станіславаў (цяпер Івана-Франкоўск), УССР

Грамадзянства:

Сцяг СССР СССР
Сцяг Беларусі Беларусь

Альма-матар:

Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт[1][2][3][4]

Літаратурная дзейнасць
Род дзейнасці:

празаік, журналіст

Кірунак:

рэалізм

Жанр:

аповесць

Мова твораў:

руская

Прэміі:

Прэмія Ленінскага камсамола — 1986 Нобелеўская прэмія — 2015

Узнагароды:
alexievich.info
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы
Лагатып Вікіцытатніка Цытаты ў Вікіцытатніку

Святлана Аляксандраўна Алексіе́віч (31 мая 1948, Станіславаў, цяпер Івана-Франкоўск, Украіна) — беларуская журналістка, пісьменніца.[5] Піша на рускай мове. Лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2015)[6] «за шматгалосую творчасць — помнік пакутам і мужнасці ў наш час».

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзілася ў сям'і ваеннаслужачага (бацька — беларус, маці — украінка). У 1950-м годзе бацька дэмабілізаваўся, і сям'я пераехала ў Мазыр.[7] Сям'я перыядычна пераязджала разам з новымі месцамі працы бацькі, у 1961 годзе Алексіевічы пераехалі ў Петрыкаў. Святлана скончыла Капаткевіцкую сярэднюю школу Петрыкаўскага раёна (1965), працавала выхавальніцай Асавецкай школы-інтэрната, затым настаўніцай гісторыі і нямецкай мовы Белажэвіцкай сямігадовай школы Мазырскага раёна. У 1966 годзе працавала ў раённай газеце «Прыпяцкая праўда» (Нароўля). Скончыла аддзяленне журналістыкі БДУ (1972). Накіравана ў раённую газету «Маяк камунізму» (Бяроза). У 1973—76 гадах працавала ў рэспубліканскай «Сельской газете», у 1976—84 — загадчык аддзела нарыса і публіцыстыкі часопіса «Нёман». Член СП СССР (з 1983). Была членам КПСС. Сябра Беларускага ПЭН-цэнтра (з 1989 по 2017).

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Дэбютавала ў 1966 годзе ў петрыкаўскай раённай газеце «За новыя рубяжы» вершам «Октябрь». У пачатку 1970-х гадоў актыўна рэцэнзавала літаратурныя творы беларускіх пісьменнікаў Юркі Голуба, Вольгі Іпатавай, Ніны Мацяш і інш. у рэспубліканскай прэсе[8]. У час навучання на журналісцкім факультэце БДУ разам з аднагрупнікамі выпускала літаратурны бюлетэнь. У сярэдзіне 1970-х гадоў падрыхтавала да выдання кнігу «Я з'ехаў з вёскі» («Я уехал из деревни» — маналогі былых вяскоўцаў; кніга не была надрукавана)[9].

Творы Алексіевіч грунтуюцца на сотнях інтэрв'ю з ўдзельнікамі важкіх і балючых падзей, што былі перажыты савецкімі людзьмі ў ХХ стагоддзі. Па словах пісьменніцы, яна працуе ў вобласці дакументальнага рэпартажу[10] а таксама ў жанры «гісторыі пачуццяў» [11]. Даследчыкі адносяць яе кнігі да дакументальнай прозы, раманаў-араторый, раманаў-сведчанняў, калектыўных сведчанняў, эпічнага хору, дакументальных маналогаў, літаратурнай журналістыкі [12][13] [14]. Таксама ёсць думка, што Алексіевіч стварыла новы літаратурны жанр.

Першая кніга Святланы Алексіевіч «У вайны не жаночае аблічча» («У войны — не женское лицо», 1985) грунтуецца на размовах з сотнямі савецкіх жанчын, што бралі ўдзел у Вялікай айчыннай вайне. Яна прадстаўляе калектыўны жаночы досвед вайны. У наступнай кнізе «Апошнія сведкі» («Последние свидетели», 1985) выкарыстоўваюцца ўспаміны дзяцей, якім падчас вайны было ад шасці да дванаццаці гадоў. Кніга сведчыць пра «немагчымасць перажыць успамін пра траўму» [15]. У 1990 годзе былі апублікаваныя «Цынкавыя хлопчыкі» («Цинковые мальчики», часопіс «Дружба народов», 1990), названыя так таму, што целы забітых ў Афганістане салдат прывозілі на радзіму ў цынкавых трунах. Паводле кнігі «У войны — не женское лицо» напісала п'есу (пастаўлена ў многіх тэатрах Беларусі і за мяжой) і сцэнарыі аднайменнага цыкла дакументальных фільмаў (1983, адзначаны Дзяржаўнай прэміяй СССР у 1985 г. і «Сярэбраным голубам» на міжнародным кінафестывалі ў Лейпцыгу), дакументальных стужак «Бацькоўскі дом», «Партрэт з вяргіняй», «Гэтыя незразумелыя старыя людзі» і інш. Аўтар п'есы «Марутка» (пастаўлена ў 1988). У перыядычным друку С. Алексіевіч выступала з нарысамі і нататкамі; так, у 1992 годзе апублікавала наказ новай мінскай газеце «Авив»[16].

У 1993 выйшла кніга «Зачараваныя смерцю» — апавяданне пра самазабойцаў, якія скончылі ці спрабавалі скончыць з сабой, не вытрымаўшы паражэння камуністычных ідэй у СССР. У 1997 годзе С. Алексіевіч апублікавала дакументальную аповесць «Чарнобыльская малітва», што была напісана на паставе успамінаў ліквідатараў Чарнобыльскай катастрофы, родных пажарных, што памерлі ад прамянёвай хваробы, а таксама перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны. Кніга мае падзагаловак «хроніка будучыні» і апавядае пра адначасовае разгортванне дзвюх катастроф: тэхнагеннай і сацыяльнай, калі «зышоў пад ваду велізарны сацыялістычны мацярык» [17].

Кніга Святланы Алексіевіч «Час second-hand (Канец чырвонага чалавека)» (2013) закранае маштабныя гістарычныя тэмы: Вялікую Айчынную вайну, Афганістан, Чарнобыль, час «перабудовы» і развал «чырвонай імперыі». У творы даследуецца феномен мыслення савецкага чалавека, феномен сацыялізму і выкладаецца аўтарская канцэпцыя найноўшага часу, які пісьменніца называе «часам сэканд-хэнд». Пункцірна асвятляюцца падзеі, звязаныя з масавым мітынгам 19 снежня 2010 года ў Мінску.

Кнігі Светланы Алексіевіч складаюць цыкл, які аўтарка заве «хронікай вялікай Утопіі» і «гісторыяй чырвонага чалавека»[18]. Творы Алексіевіч можна разглядаць як «маральную філасофію, спробу абмяркавання этычных пытанняў і пошуку сэнсу перанесеных пакут савецкім, а таксама пост-савецкім чалавекам, які апынуўся ва ўмовах велізарнага сацыяльнага зруху» [19].

Сярод моў, на якія былі перакладзены творы Святланы Алексіевіч, — беларуская, англійская, шведская, нямецкая, грузінская, нарвежская, кітайская і іншыя.

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны». Лаўрэат літаратурных прэмій СП СССР імя М. Астроўскага (1984), імя К. Федзіна (1985) і прэміі Ленінскага камсамола (1986) за кнігі «У войны — не женское лицо» і «Последние свидетели». Лаўрэат прэміі Курта Тухольскага (1996), прэміі «Трыумф» (Расія, 1997), Ляйпцыгскай кніжнай прэміі (1999), прэміі Гердэра (1999), прэміі Рэмарка (2001), Нацыянальнай прэміі крытыкі (ЗША, 2006). У 2011 годзе атрымала ў Польшчы прэмію імя Рышарда Капусцінскага[20] і прэмію Цэнтральнай і Усходняй Еўропы «Ангелус». У 2013 годзе стала лаўрэатам Міжнароднай прэміі міру нямецкіх кнігагандляроў, цырымонія ўзнагароджання адбылася 13 кастрычніка ў рамках Франкфурцкага кніжнага кірмаша[21]. Афіцэр Ордэна мастацтваў і літаратуры Францыі (2014)[22].

Погляды[правіць | правіць зыходнік]

Сваімі настаўнікамі Святлана Алексіевіч называе Алеся Адамовіча і Васіля Быкава[23].

Яна лічыць, што «таталітарызм разбэшчвае і ка́та, і ахвяру», і мы жывём у гэты траўміраваны перыяд[24]. Хацела б, каб Беларусь была падобная да скандынаўскіх краін, або прынамсі да Прыбалтыкі[25]. Паводле Святланы Алексіевіч, краіны-суседзі Беларусі: Літва, Польшча і Украіна — могуць быць прыкладам развіцця для Беларусі. Яна заўважыла, што беларуская культура саступае польскай, аднак усё часцей прадстаўніком беларускай нацыянальнай ідэнтычнасці бывае беларуска-польскі інтэлігент у стылі Аляксандра Мілінкевіча, а не старшыня калгасу або савецкі чыноўнік, як бывала раней[26].

Ацэнкі[правіць | правіць зыходнік]

Беларускі паэт Уладзімір Някляеў заўважыў:[27]

"

Калі ўся руская літаратура выйшла, як сцвярджаў Дастаеўскі, з «Шыняля» Гогаля, то ўся творчасць Алексіевіч — з дакументальнай кнігі Алеся Адамовіча, Янкі Брыля і Уладзіміра Калесніка «Я з вогненнай вёскі». Адамовіч — яе літаратурны хросны. Яе кнігі — развіццё асноўнай тэмы беларускай літаратуры, яны знаходзяцца ў кантэксце гэтай літаратуры і ёй належаць.
Сённяшняя заслуга Алексіевіч у тым, што яна здзяйсняе прарыў беларускай літаратуры ў літаратуру еўрапейскую.

"

Міністэрства замежных спраў Беларусі вітала рашэнне Нобелеўскага камітэта аб прысуджэнні прэміі па літаратуры за 2015 год Святлане Алексіевіч. У адмысловым каментарыі яно згадала, што гэта першая прэмія, атрыманая грамадзянінам суверэннай Беларусі, увойдзе ў гісторыю станаўлення беларускай нацыі, грамадства і дзяржавы[28]. Аляксандр Лукашэнка ў сваім віншаванні з прысуджэннем Нобелеўскай прэміі адзначыў, што творчасць Святланы Алексіевіч не пакінула абыякавымі не толькі беларусаў, але і чытачоў у многіх краінах свету[29]. Пры гэтым дзяржаўныя выдавецтвы Беларусі не друкавалі Алексіевіч з 1993 года[30].

Некаторая частка расійскай і беларускай інтэлігенцыі лічыць прысуджэнне Нобелеўскай прэміі Алексіевіч палітычнай акцыяй[31][32][33][34].

Трактоўку Святланай Алексіевіч узброенага канфлікту ва Украіне, у прыватнасці, у Данецкай вобласці, у 2015 годзе рэзка крытыкавалі некаторыя расійскія[35] і заходнееўрапейскія інтэлектуалы, напрыклад, пісьменніца Элен Рышар-Фаўр[36].

Беларускія пераклады[правіць | правіць зыходнік]

  • Апошнія сведкі / Святлана Алексіевіч: кніга недзіцячых расказаў. — Мінск: Юнацтва, 1985. — 188, [1] с.
  • У вайны не жаночае аблічча: дак. аповесць / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Маст. літ., 1991. — 272 с.
  • Зачараваныя смерцю: Пер. з рус. М. С. Гіля / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Беларусь, 1993. — 128 с.
  • Чарнобыльская малітва: Хроніка прышласці: Дак. аповесць / Святлана Алексіевіч. — Мн.: Рэсп. грамад. аб'яднанне «Літ.-маст. фонд „Гронка“», 1999. — 222, [1] с.
  • Час сэканд-хэнд (Канец чырвонага чалавека) / Святлана Алексіевіч. Перакл. з руск. Ц. Чарнякевіч, В. Стралко. — Мн.: Логвінаў, 2014. — 384 с. — (Бібліятэка Саюза беларускіх пісьменнікаў «Кнігарня пісьменніка»; выпуск 46). — ISBN 978-985-562-096-0.

Зноскі

  1. 1,0 1,1 Кто есть кто в Республике Беларусь Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000. — С. 14. — 313 с. — ISBN 978-83-913780-0-7
  2. 2,0 2,1 Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт — 2006. — С. 249. — 258 с. — ISBN 978-83-89406-77-4
  3. 3,0 3,1 Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын Мн.: 1996. — С. 243. — 552 с. — ISBN 978-985-11-0036-7
  4. 4,0 4,1 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Том 1 Мн.: (untranslated), 1993. — С. 100. — ISBN 978-5-85700-074-8
  5. БЭ. Т. 1.
  6. The Nobel Prize in Literature 2015. Svetlana Alexievich(англ.) 
  7. nn.by
  8. http://www.svaboda.org/content/article/27420912.html
  9. http://studlive.by/university/malo-kto-znaet-chto-aleksievich-pozhertvovala-biblioteke-zhurfaka-1000-dollarov.html
  10. nn.by
  11. «Что же такое наша память?» Беседа Альмиры Усмановой со Светланой Алексиевич // Беларусь в мире, № 3 (10). 1998.
  12. Ришина, Ирина. «Чернобыльская молитва’. Мне кажется, я записываю будущее …» // Литературная газета. — 1996. — 24 апреля.
  13. Scribner, Doris. Recreation of Chernobyl Trauma in Svetlana Alexivich's «Chernobyl'skaya molitva.» A Thesis Presented to the Faculty of the Graduate School at the University of Missouri-Columbia. — 2008.
  14. Бек, Татьяна Светлана Алексиевич. Моя единственная жизнь // Вопросы литературы. — 1996.
  15. Ушакин, Сергей. Осколки военной памяти: «Все, что осталось от такого ужаса?» // Новое литературное обозрение (НЛО). — 2008. — № 93.
  16. http://belisrael.info/?p=5523
  17. Алесиевич, Светлана. В поисках вечного человека.
  18. Алексиевич, Светлана. В поисках вечного человека.
  19. Гапова, Елена. Страдание и поиск смысла: «моральные революции» Светланы Алексиевич // Неприкосновенный запас. — 2015. — № 99.
  20. http://wyborcza.pl/1,75475,9595562,Nagroda_Kapuscinskiego_dla_Aleksijewicz_i_Czecha.html
  21. Алексіевіч уручылі прэмію міру нямецкіх кнігагандляроў
  22. http://nn.by/?c=ar&i=137515
  23. nn.by
  24. nn.by
  25. nn.by
  26. пад рэд. Валера Булгакава Беларусь: ні Эўропа, ні Расея. Меркаваньні беларускіх эліт — Варшава: Выдавецтва ARCHE, 2006. — С. 68-69, 124-125, 194. — 258 с. — ISBN 83-89406-77-2.
  27. Някляеў: Шанцы Беларусі на Нобелеўскую прэмію як ніколі высокія
  28. mfa.gov.by
  29. president.gov.by
  30. nn.by
  31. Олег Пухнавцев. Литератор нужного калибра // Литературная газета. — М.: 2015. — № 40(6528).
  32. Дмитрий Чёрный. Премия «Чёрного города» // Литературная Россия. — М.: 2015. — № 36.
  33. Европейские интеллектуалы уровня "нобелевки"?. ЛитКритика. By.
  34. http://politconservatism.ru/experiences/nobelevskiy-pozer/
  35. http://www.4pera.ru/news/kolumnistika/nobelevskaya_lektsiya_aleksievich_kak_unylaya_rusofobiya/
  36. http://voix.blog.tdg.ch/archive/2015/10/10/lettre-ouverte.html

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]